نگاهى به آموزه‌هاى تربیتى در زندگى حضرت خدیجه علیها السلام

حضرت خدیجه همسر گرامى رسول اکرم صلى الله علیه و آله، 68 سال پیش از هجرت نبوى صلى الله علیه و آله در شهر مکه به دنیا آمد . پدر وى خویلد بن اسد و مادرش فاطمه دختر زائدة بن اصم مى‌باشد . او در چهل سالگى با حضرت محمد صلى الله علیه و آله که 25 سال از عمر شریفش را سپرى کرده بود ازدواج نمود . بنابر قول مشهور ثمره ازدواج خدیجه شش فرزند به نام‌هاى قاسم، عبدالله، رقیه، زینب، ام‌کلثوم و فاطمه علیها السلام بود . قبل از اسلام وى به خاطر دارا بودن صفات پسندیده و فضائل اخلاقى و پاکدامنى، «طاهره‌» لقب گرفت . ثروت خدیجه در میان اهل مکه بى‌نظیر بود و اهالى مکه با اموال وى به صورت مضاربه‌اى تجارت مى‌کردند . خدیجه پس از ازدواج با پیامبر همه آن ثروت را در اختیار حضرت رسول نهاد و بدین ترتیب از جنبه اقتصادى دین اسلام را تقویت نموده و در گسترش آن نهایت تلاش خود را به جاى آورد .
مقام او در نزد پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله به حدى بود که در مدت 25 سال زندگى مشترک با این بانوى با عظمت، آن حضرت به خاطر تکریم وى با هیچ زنى ازدواج نکرد و بهترین دوران جوانى خویش را به وى بخشید . بعد از رحلت‌حضرت خدیجه، رسول گرامى اسلام همیشه به یاد محبت‌ها و تلاش‌هاى او بود . بنابر برخى اقوال خدیجه قبل از ازدواج با پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله با دو نفر دیگر بنام‌هاى «ابو هالة بن زراره تمیمى‌» و «عتیق بن عائذ مخزومى‌» نیز ازدواج کرده بود . این یاور با وفاى رسالت‌بعد از 25 سال زندگى در کنار حضرت خاتم الانبیاء صلى الله علیه و آله در دهمین سال بعثت در 65 سالگى و در دهم ماه رمضان چشم از جهان فرو بست و قلب رسول خدا صلى الله علیه و آله و مسلمانان را داغدار نمود .
پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله پیکر پاک او را در حجون با دست‌هاى خویش به قبر گذاشت و از شدت حزن و اندوه سال وفات او را که با فاصله اندکى از رحلت ابوطالب علیه السلام رخ داده بود، عام الحزن (سال اندوه) نامید . امیرالمؤمنین على علیه السلام به پاس خدمات آن دو بزرگوار به جهان اسلام اشعارى جانسوز سروده و در بخشى از آن حزن و ماتم قلبى خویش را بیان داشته است:
اعینى جودا بارک الله فیکما
على هالکین لا ترى لهما مثلا
على سید البطحاء وابن رئیسها
وسیدة النسوان اول من صلى
مهذبة قد طیب الله خیمها
مبارکة والله ساق لها الفضلا
فبت اقاسى منهما الهم والثکلا
مصابهما ادجى الى الجو والهواء (1)
اى چشمان من! احسنت‌بر شما، [اشک بریزید] در فراق آن دو بزرگوارى که نظیر ندارند . بر سرور سرزمین بطحاء و فرزند رئیس آن و بر بانوى بانوان که نخستین نمازگزار بود [ . آن بانوى] پاکدامنى که خداوند خصلت‌هاى او را پاکیزه کرده است [ . بانوى ] مبارکى که خداوند برترى را به سوى او رانده است .
مصیبت این دو عزیز فضا را بر من تیره و تار ساخته و [از این پس] شب‌ها را در اندوه و حزن این دو سر مى‌کنم .» در این نوشتار بر آن شدیم که نقش این بانوى خجسته را در گسترش آموزه‌هاى مکتب تربیتى اسلام مورد توجه قرار داده و مواردى قابل توجه از آن را به خوانندگان گرامى تقدیم داریم . به امید اینکه بتوانیم از این شخصیت‌برجسته و بانوى نمونه در جهان اسلام درس‌ها آموخته و با شناخت فضائل و مناقب آن بزرگوار، از او به عنوان اسوه و الگوى تربیتى پیروى کنیم .

1- فضائل اخلاقى و علمى

مطالعه تاریخ زندگى حضرت خدیجه علیها السلام نشان مى‌دهد که او هم در دوران جاهلیت و هم بعد از بعثت‌خاتم الانبیاء صلى الله علیه و آله داراى فضائل اخلاقى و کمالات معنوى بوده است . او در جامعه خود به عنوان یک الگوى زن برتر، تاثیر بسزایى در گسترش صفات نیک انسانى داشته است . سخاوت، کرامت، ایثار و فداکارى، عفت و پاکدامنى، دوراندیشى و درایت و توجه به مستمندان، عطوفت و مهربانى و صبر و استقامت، از جمله فضیلت‌هاى پسندیده ایست که صفحات تاریخ این زن نمونه را نشان مى‌دهد .
به همین جهت آن بانوى یگانه در میان زنان رسول خدا صلى الله علیه و آله شرایط هم کفو بودن را احراز نمود و یک همتاى واقعى براى حضرت محمد صلى الله علیه و آله بود . عدم ازدواج مجدد پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله در زمان حیات خدیجه کبرى علیها السلام نشانگر جاذبه‌هاى معنوى و فضائل اخلاقى بى‌شمار در وجود آن حضرت است، که بدون تردید برخوردارى از آن صفات نقش مهم و اساسى در زندگى رسول خدا صلى الله علیه و آله داشته است . به همین جهت پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله این بانوى تربیت‌یافته را از برترین زنان بهشتى شمرده و مى‌فرماید: «افضل نساء اهل الجنة خدیجة بنت‌خویلد وفاطمة بنت محمد ومریم بنت عمران وآثیة بنت مزاحم امراة فرعون (2) ; بهترین زنان اهل بهشت عبارتند از: خدیجه دختر خویلد و فاطمه دختر محمد و مریم دختر عمران و آسیه دختر مزاحم [یعنى] زن فرعون .»
وفادارى این بانوى آسمانى در راه رسیدن به اهداف والاى همسر خویش، مورد توجه سیره‌نویسان و محققان قرار گرفته است . او از اولین لحظات بعثت، به رسولخدا صلى الله علیه و آله ایمان آورد و تا آخرین لحظات برایمان خود پاى فشرد و لحظه‌اى شک و تردید به دل راه نداد .
گذشته از فضائل اخلاقى، او از کمالات علمى نیز برخوردار بود . تاریخ گواهى مى‌دهد که خدیجه در مورد دانش عصر خود اطلاعات فراوانى داشت و از کتاب‌هاى آسمانى آگاه و از نظر عقل و درایت و زیرکى بر تمام زنان حتى بسیارى از مردان معاصر برترى داشت . بنابراین او داراى تمام کمالات و امتیازهایى بود که یک زن مى‌تواند داشته باشد .
با توجه به نکات یاد شده، خدیجه به عنوان اولین بانوى مسلمان در ترویج فرهنگ اسلامى و الگوهاى یک زن مسلمان و با کمال نقش والاى خود را ایفا کرده است و بانوان بسیارى از تربیت عملى وى درس‌ها آموخته‌اند . اهمیت فضائل اخلاقى و کمالات انسانى در وجود این بانوى با فضیلت آنگاه به اوج خود مى‌رسد که نگاهى به وضع زن در ایام جاهلیت و قبل از بعثت پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله بیندازیم .
زن در آن روز نه تنها از حقوق خود محروم بود و با رقت آورترین وضع زندگى مى‌کرد، بلکه به عنوان مایه ننگ و عار و موجودى شوم زنده به گور مى‌شد . خدیجه در چنین عصرى اثبات نمود که یک زن نه تنها حق حیات دارد و باید حقوق مسلم خود را استیفا نماید، بلکه مى‌تواند با اعمال شایسته و تلاش و کوشش، به مرحله‌اى برسد که خداوند متعال به او سلام برساند; همچنان که امام باقر علیه السلام از پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله نقل مى‌کند: شبى که در معراج بودم، به هنگام بازگشت از سفر معراج به جبرئیل گفتم: اى جبرئیل! آیا خواسته‌اى از من دارى؟ گفت: خواهش من این است که از طرف خداوند و من، به خدیجه سلام برسانى . (3)

2- پرورش فرزندان صالح

بدون تردید، مادر به عنوان مؤثرترین عامل محیطى و وراثتى در پرورش و رشد شخصیت کودک نقش به سزایى دارد . حضرت خدیجه علاوه بر این که به نص قرآن مادر روحانى همه مؤمنین است، به عنوان مادرى شایسته و با ایمان در دامن خویش فرزندان نیک و صالحى براى رسول‌الله صلى الله علیه و آله تربیت نمود . وى شش فرزند براى پیامبر به دنیا آورد و در دامن پر مهر خویش پرورش داد که در میان آن‌ها حضرت فاطمه علیها السلام از رتبه خاصى برخوردار است . دخترى که رهبرى اسلام بعد از پیامبر اکرم و على علیه السلام از نسل او پدید آمد و ادامه یافت .
این دختر با مادرش آنچنان ارتباط تنگاتنگ داشت که هنگام رحلت‌حضرت خدیجه، فاطمه علیها السلام که در حدود پنج‌سال داشت‌شدیدا بى‌تابى مى‌کرد و به دور پدر بزرگوارش مى‌چرخید و مى‌گفت: «یا ابه این امى; پدر جان! مادرم کجاست؟» حضرت جبرئیل نازل شد و فرمود: یا رسول‌الله! خداوند مى‌فرماید: سلام ما را به فاطمه برسان و به او اطلاع بده که مادرش خدیجه در خانه‌هاى بهشتى با آسیه و مریم زندگى مى‌کند . (4)
این دختر پاکیزه، هنگام رحلت مادر وقتى احساس کرد که حضرت خدیجه شدیدا در فراق او و پدر ارجمندش ناراحت است و نگران تنهایى و بى‌یاورى حضرت محمد صلى الله علیه و آله مى‌باشد، به مادرش دلدارى داده و گفت: «یا اماه! لاتحزنى ولاترهبى فان الله مع ابى (5) ; مادر جان! اندوهگین و مضطرب نباش، زیرا خداوند یار و یاور پدرم مى‌باشد .» امامان معصوم علیهم السلام نیز همیشه به وجود چنین مادرى افتخار مى‌کردند; همچنانکه حضرت مجتبى علیه السلام هنگامى که با معاویه مناظره مى‌کرد، در مورد یکى از علل انحراف معاویه از محور حق و انحطاط اخلاقى وى و سعادت و خوشبختى خود به نقش مادر در تربیت افراد اشاره کرده و فرمود: معاویه! چون مادر تو «هند» و مادربزرگت «نثیله‌» مى‌باشد [و در دامن چنین زن پست و فرومایه‌اى پرورش یافته‌اى] این گونه اعمال زشت از تو سر مى‌زند و سعادت ما خانواده در اثر تربیت در دامن مادرانى پاک و پارسا همچون خدیجه علیها السلام و فاطمه علیها السلام مى‌باشد . (6)
امام حسین علیه السلام در روز عاشورا براى معرفى خویش و آگاه کردن دل‌هاى بیدار، به مادرش فاطمه علیها السلام و مادربزرگ شایسته و فداکارش حضرت خدیجه سلام الله علیها اشاره نموده و فرمود: «انشدکم الله هل تعلمون ان امى فاطمة الزهراء بنت محمد؟ ! قالوا: اللهم نعم . . . انشدکم الله هل تعلمون ان جدتى خدیجة بنت‌خویلد اول نساء هذه الامة اسلاما؟ ! قالوا: اللهم نعم (7) ; شما را به خدا قسم مى‌دهم! آیا مى‌دانید که مادر من «فاطمه زهرا» دختر محمد [مصطفى صلى الله علیه و آله ] است؟ ! گفتند: آرى [ . . . فرمود: ] شما را به خدا قسم مى‌دهم! آیا مى‌دانید که مادربزرگ من خدیجه دختر خویلد، نخستین زنى است که اسلام را پذیرفت؟ ! گفتند: آرى .»
حضرت خدیجه علاوه بر اینکه در دامان پر مهر و عطوفت‌خویش فرزندان پیامبر را پرورش داد، فرزندان شایسته‌اى را نیز قبل از ازدواج با پیامبر تربیت کرده بود که از جمله آن‌ها هند بن ابى هاله مى‌باشد . او (هند) در مدت سه شبانه روزى که پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله در هنگام هجرت در غار ثور مخفى شده بود، به همراه على علیه السلام دور از چشم مشرکان مکه محرمانه به پیامبر صلى الله علیه و آله آذوقه مى‌برد و برمى‌گشت . وى مردى بزرگوار، شریف، فصیح و محدث بود و از شوهر دیگر خدیجه بنام ابى هالة بن زرارة تمیمى متولد شده بود . (8)
هند پسر خدیجه همان کسى است که امام حسن علیه السلام به عنوان دایى خود از وى نام مى‌برد . وى اوصاف و شمایل رسول خدا صلى الله علیه و آله را براى امام مجتبى علیه السلام توصیف مى‌کرد و بسیار مورد علاقه رسول‌الله صلى الله علیه و آله بود . او بت‌هاى مشرکان را مى‌شکست (9) و در جنگ جمل در رکاب حضرت على علیه السلام به شهادت رسید . (10) و (11)

3- توجه به نیازهاى عاطفى و خواسته‌هاى فرزندان

مهرورزى و محبت‌به کودکان و رفع نیازهاى معنوى و عاطفى فرزندان، یکى دیگر از اصول تربیتى اسلام مى‌باشد . حضرت خدیجه به عنوان یک مادر دلسوز و مربى آگاه در این مورد حساسیت ویژه‌اى داشت . ماجراى زیر بیانگر این ویژگى حضرت خدیجه مى‌باشد . در ایام بیمارى خدیجه که به مرگ وى انجامید، روزى اسماء بنت عمیس به عیادتش آمد، او خدیجه را گریان و ناراحت مشاهده کرد و به او دلدارى داده و گفت: تو از بهترین زنان عالم محسوب مى‌شوى، تو تمام اموالت را در راه خداوند بخشیدى، تو همسر رسول گرامى اسلام هستى و بارها تو را به بهشت‌بشارت داده است . با این همه چرا گریان و نگران هستى؟ خدیجه علیها السلام فرمود: اسماء! من در فکر این هستم که دختر هنگام زفاف نیاز به مادر دارد تا نگرانى‌ها و اسرارش را به مادر بگوید و خواسته‌هایش را به عنوان محرم اسرار مطرح نماید، فاطمه علیها السلام کوچک است، مى‌ترسم کسى نباشد که متکفل کارهاى وى در هنگام عروسى شود و برایش مادرى کند . اسماء بنت عمیس گفت: اى بانوى من! نگران نباش من با تو عهد مى‌کنم که اگر تا آن موقع زنده ماندم به جاى تو براى فاطمه مادرى کنم و نیازهاى روحى و عاطفى وى را برطرف نمایم . بعد از وفات خدیجه علیها السلام هنگامى که شب زفاف حضرت فاطمه علیها السلام فرا رسید، پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله فرمود: همه زن‌ها از اتاق عروس خارج شوند و کسى در آنجا باقى نماند . همه رفتند، اما پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله متوجه شد که هنوز اسماء بنت عمیس در اتاق باقى مانده است . فرمود: آیا نگفتم همه زنان بیرون روند؟ اسماء گفت: چرا یا رسول‌الله من شنیدم و قصد مخالفت‌با فرمایش شما رانداشتم، ولى عهد من با خدیجه مرا بر آن داشت که در این‌جا بمانم; چون با خدیجه پیمان بسته‌ام که در چنین شبى براى فاطمه مادرى کنم . (12) حضرت رسول اکرم صلى الله علیه و آله با شنیدن این سخن به گریه در آمد و فرمود: تو را به خدا سوگند براى این کار ایستاده‌اى؟ اسماء عرض کرد: آرى . پیامبر صلى الله علیه و آله دست‌به دعا برداشته و براى اسماء بنت عمیس دعا کرد . (13) همچنین حضرت خدیجه در مورد آینده دختر خردسال خویش خطاب به پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله دغدغه‌هایى را به این ترتیب بیان نمود: یا رسول‌الله! این دختر من - با اشاره به حضرت فاطمه علیها السلام - بعد از من غریب و تنها خواهد شد . مبادا کسى از زنان قریش او را آزار برساند، مبادا کسى به صورتش سیلى بزند، مبادا کسى صداى خود را بر روى او بلند کند، مبادا کسى با او رفتارى تند و خشن داشته باشد . (14)

4- رعایت آیین شوهردارى

یکى از برنامه‌هاى تربیتى اسلام، آموزش آیین شوهردارى به بانوان مى‌باشد . اگر به آمار اختلافات خانوادگى و طلاق و ناهنجارى‌هاى خانواده‌ها توجه شود، بخش قابل توجهى از این مشکلات به رفتارهاى بانوان و زنان و دختران جوان بر مى‌گردد و این همه، به خاطر ناآگاهى و عدم توجه به حقوق شوهران، رعایت نکردن آداب معاشرت، عدم آگاهى از اصول شوهردارى در اسلام است . حضرت خدیجه علیها السلام در ترویج آیین شوهردارى اسلامى و رعایت‌حقوق همسر، نهایت تلاش را به عمل مى‌آورد . حضرت خدیجه علیها السلام با شیوه‌هاى مختلفى فضاى خانواده را آرام نگاه داشته و امنیت روحى و روانى را براى شوهر و فرزندان برقرار و زمینه را براى رشد فضائل اخلاقى فراهم مى‌آورد . در اینجا به برخى از روش‌هاى تکریم شوهر و همسردارى حضرت خدیجه اشاره مى‌کنیم:

الف) ابراز محبت:

حضرت خدیجه در فرصت‌هاى مناسب به همسر گرامى خویش ابراز علاقه و محبت مى‌کرد . او در قالب اشعارى زیبا درباره پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله، مکنونات قلبى خویش را چنین ابراز مى‌دارد:
فلو اننى امشیت فى کل نعمة
ودامت لى الدنیا وملک الاکاسرة
فما سویت عندى جناح بعوضة
اذا لم یکن عینى لعینک ناظرة (15)
«اگر تمام نعمت‌هاى دنیا و سلطنت‌هاى پادشاهان را داشته باشم و ملک آن‌ها همیشه از آن من باشد، به نظر من به اندازه بال پشه‌اى ارزش ندارد زمانى که چشم من به چشم تو نیفتد .»

ب) طرح غیرمستقیم خواسته‌ها

بدون شک هر زنى از شوهر خویش انتظارات و توقعاتى دارد . این در خواست‌هاى معقول زن، اگر در محیطى محبت‌آمیز و همراه با حفظ حریم‌هاى اخلاقى باشد، امرى پسندیده‌تر و جذاب خواهد بود . اگر این خواسته‌ها به صورت غیرمستقیم انجام گیرد، در تحکیم روابط خانوادگى و افزایش محبت تاثیرى فوق العاده خواهد داشت . حضرت خدیجه علیها السلام خدمات زیادى را در خانه پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله انجام داده و صدمات فراوانى متحمل شده بود، از این رو به صورت طبیعى مى‌توانست انتظارات و توقعاتى را نیز از آن حضرت داشته باشد، اما او هیچ‌گاه خواسته‌هاى شخصى خویش را به صورت مستقیم بیان نمى‌کرد بلکه سعى مى‌کرد آن‌ها را به عنوان یک پیشنهاد و یا خواهش غیر مهم و در کمال ادب و احترام مطرح نماید .
حضرت خدیجه در آستانه وفات خویش هنگامى که وصیت‌هاى خود را بیان مى‌کرد، آن‌ها را در قالب یک گفت و گوى صمیمانه و محبت‌آمیز مطرح نمود . وى خطاب به پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله عرض کرد: «یا رسول‌الله! چند وصیت دارم، البته من در حق تو کوتاهى کردم، مرا عفو کن . پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود: هرگز از تو تقصیرى مشاهده نکردم . تو نهایت درجه تلاش خود را به کار گرفتى و در خانه من زحمات و مشکلات زیادى را متحمل شدى و تمام دارایى خود را در راه خدا مصرف کردى . حضرت خدیجه علیها السلام عرض کرد: یا رسول‌الله! مى‌خواهم خواسته‌اى را توسط دخترم فاطمه به شما برسانم و شرم دارم آن را مستقیما بازگو نمایم .
پیامبر از منزل خدیجه بیرون رفت . آن‌گاه خدیجه دخترش فاطمه را صدا کرد و به او گفت: عزیزم! به پدر بزرگوارت بگو که مادرم مى‌گوید: من از قبر هراسناکم، دوست دارم مرا در لباسى که هنگام نزول وحى به تن داشتى کفن کرده و در قبر بگذارى . فاطمه علیها السلام به نزد پدر آمده و پیام مادرش را رساند . پیامبر صلى الله علیه و آله آن لباس را براى خدیجه فرستاد . هنگامى که فاطمه علیها السلام آن را آورد، نشاط زایدالوصفى وجود خدیجه را فرا گرفت . آنگاه حضرت خدیجه با دلى آرام چشم از جهان فرو بست . پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله مشغول تجهیز و غسل و حنوط وى شد، هنگامى که خواست‌خدیجه را کفن کند، حضرت جبرئیل امین نازل شد و گفت: یا رسول‌الله! خداوند سلام مى‌رساند و مى‌فرماید: کفن خدیجه به عهده ماست و آن یک کفن بهشتى خواهد بود . پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله اول با پیراهن خود و از روى آن با کفن بهشتى خدیجه را کفن کرد .

ج) دلجویى و دلدارى همسر

خانواده کانون آرامش و راحتى بخش هر انسانى است . مردى که در بیرون خانه با هزاران مشکل و گرفتارى رو به روست و گاهى در راه رسیدن به هدف و کسب روزى حلال سخنان ناروا شنیده و لطمات روحى و جسمى زیادى را متحمل مى‌شود، انتظار دارد که کسى از وى دلجویى کرده و حرف دلش را شنیده و با کلمات شفابخش و برخوردهاى آسایش آفرین مرهم گذار دردهاى انباشته در دل او باشد .
حضرت خدیجه چنین همسرى براى پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله بود . مشرکان با سخنان توهین‌آمیز و اعمال وقیحانه‌اى پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله را ناراحت مى‌کردند و از این ناحیه مشکلات فراوانى پیش روى پیامبر اکرم بود، اما همه این گرفتارى‌ها به وسیله خدیجه علیها السلام جبران مى‌شد . او شخص پیامبر و مشکلات آن حضرت را آگاهانه درک مى‌کرد و بدین جهت در پیشرفت اهداف آن حضرت تلاش مى‌نمود و سخنانش را تصدیق مى‌کرد و او را از تمام غم‌ها و غصه‌ها مى‌رهانید .
علامه سید شرف الدین در این مورد مى‌نویسد: «او مدت 25 سال با پیامبر صلى الله علیه و آله زندگى کرد بدون آنکه زن دیگرى در زندگى او شریک شود و اگر در حیات باقى مى‌ماند، پیامبر باز هم شریک دیگرى انتخاب نمى‌کرد . او در تمام طول زندگى زناشویى شریک درد و رنج پیامبر صلى الله علیه و آله بود، زیرا با مال خود به او نیرو مى‌بخشید و با گفتار و کردار از او دفاع مى‌نمود و به او در مقابل عذاب و درد کافران که در راه رسالت و اداى آن نصیبش مى‌کردند تسلى مى‌داد . او به همراه على علیه السلام هنگام نزول نخستین وحى آسمانى به پیامبر صلى الله علیه و آله، در غار حرا بود . (16) »
پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله در مورد همسر گرامى خویش مى‌فرماید: «خدیجه زنى بود که چون همه از من روى مى‌گردانیدند او به من روى مى‌کرد و چون همه از من مى‌گریختند، به من محبت و مهربانى مى‌کرد و چون همه دعوت مرا تکذیب مى‌کردند به من ایمان مى‌آورد و مرا تصدیق مى‌کرد .
در مشکلات زندگى مرا یارى مى‌داد و با مال خود کمک مى‌کرد و غم از دلم مى‌زدود . (17) »
خدیجه آنچنان در روح و جان همسر بزرگوارش تاثیر گذاشته بود که مدت‌ها بعد از رحلت‌حضرت خدیجه علیها السلام، هرگاه حضرت رسول صلى الله علیه و آله گوسفندى را ذبح مى‌کرد، مى‌فرمود سهمى هم به دوستان خدیجه بفرستید، زیرا من وست‌خدیجه را هم دوست مى‌دارم .

5- برترین معیارهاى انتخاب همسر

هر جوانى در زندگى خویش نیاز به ازدواج دارد و ازدواج در اسلام، یک امر مقدس و عبادت محسوب مى‌شود . دختر و پسرى که مى‌خواهند به سوى امر مقدس ازدواج قدم بردارند، اولین گام را از خود دوستى به سوى غیردوستى بر مى‌دارند، آنان با امضاى پیمان مقدس زناشویى از دایره خودخواهى بیرون رفته و با وارد شدن‌به مرحله جدیدى از زندگى، بخشى از کمبودهاى خود را جبران مى‌کنند که از جمله آن‌ها مى‌توان به بقاى نسل، رسیدن به آرامش و سکون، تکمیل و تکامل، تامین نیاز جنسى، سلامت و امنیت اجتماعى و تامین نیازهاى روحى و روانى اشاره کرد . اما در این میان مهم‌ترین دغدغه‌هاى هر دختر و پسر جوان که در آستانه ازدواج قرار مى‌گیرد، برترین معیارها و ملاک‌هاى ازدواج در انتخاب همسر آینده‌اش مى‌باشد . حضرت خدیجه علیها السلام به عنوان الگوى دختران و زنان مسلمان در مورد انتخاب حضرت محمد صلى الله علیه و آله به عنوان همسر آینده خویش ملاک‌ها و اصولى را مطرح مى‌کند که از گفت و گوى وى با پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله معلوم مى‌شود . خدیجه هنگام پیشنهاد ازدواج با رسول خدا صلى الله علیه و آله به وى گفت: به خاطر خویشاوندیت‌با من، بزرگواریت، امانتدارى تو در میان مردم، اخلاق نیک و راست گوئیت، مایلم با تو ازدواج کنم . (18)
ارزش این انتخاب خدیجه آنگاه نمایان مى‌شود که بدانیم او در آن هنگام، موقعیتى عالى و ممتاز در جامعه خود داشت و تمام امکانات و زمینه‌ها براى ازدواج وى با هر یک از جوانان نامدار و ثروتمند قریش فراهم بود .

پى‌نوشت‌ها:

1) بحار الانوار، ج‌35، ص‌143; دیوان امام على علیه السلام، ص‌359 و مستدرک سفینة البحار، ج‌4، ص‌73 .
2) مناقب امیرالمؤمنین علیه السلام، ج‌2، ص‌186 .
3) بحارالانوار، ج‌18، ص‌385 .
4) امالى شیخ طوسى، ص‌175 .
5) فرهنگ سخنان حضرت فاطمه علیها السلام، ص‌164 .
6) الاحتجاج، طبرسى، ج‌1، ص‌282 .
7) الامالى شیخ طوسى، ص‌463 .
8) همان .
9) اکمال الکمال، ج‌1، ص‌119 .
10) مکارم الاخلاق، ص‌11 .
11) برخى از متفکران اسلامى معتقدند که حضرت خدیجه قبل از حضرت رسول صلى الله علیه و آله ازدواج نکرده بود و فرزندانى همچون هند خواهرزادگان وى بودند که حضرت خدیجه آنان را در دامان خود پرورش داد .
12) اعیان الشیعه، ج‌1، ص‌380 .
13) شجره طوبى، ج‌2، ص‌334 .
14) همان .
15) مستدرک سفینة البحار، ج‌5، ص‌44 .
16) خدیجه، على محمد على دخیل، ص‌31 .
17) بحارالانوار، ج‌43، ص‌131 .
18) کشف الغمه، ج‌2، ص‌132 .

راسخون

نویسنده:عبد الکریم پاک‌نیا